Theo tài liệu của Tổng cục thống kê in trong cuốn “Ba mươi năm nước Việt Nam dân chủ cộng hòa”, Nhà xuất bản sự thật, Hà Nội năm 1978, thì tình hình ruộng đất của nông dân Việt Nam thời kỳ cải cách ruộng đất là như sau: nông dân sử dụng 71,7% ruộng đất, ruộng đất của địa chủ chỉ có 18%. Trong đó có rất nhiều địa chủ kháng chiến, địa chủ yêu nước.

Như vậy nông dân không quá thiếu ruộng đất để dẫn tới phải làm cải cách ruộng đất. Nhưng khi đó do bệnh “ấu trĩ cộng sản”, như Lênin đã từng phê phán những người cộng sản Nga, nên Đảng ta với tinh thần hừng hực tiến công cách mạng, đã làm oan sai nhiều người.

Hội nghị trung ương 10 mở rộng của Đảng tháng 9 năm 1956 đã kiểm điểm nghiêm khắc các sai lầm trong cải cách ruộng đất. Bác Hồ thay mặt Đảng cũng công khai xin lỗi nhân dân. Đó là một văn hóa rất đáng quý của người lãnh đạo, của một Đảng lãnh đạo.

Lần này, vụ PMU18 không phải là việc làm oan sai nhiều người dân vô tội, mà là việc làm oan sai nhiều đồng tiền vô tội của các quan tham. Đồng tiền ODA vay của nước ngoài với lãi suất thấp, hoặc nếu may mắn là được viện trợ không hoàn lại, thì thực chất cũng là đồng tiền của nhân dân.

Chính phủ đã quản lý lỏng lẻo, yếu kém, hơn nữa, còn tiêu cực, xà xẻo, ăn cắp, để xảy ra thất thoát nhiều triệu đô-la tiền ODA. Trách nhiệm của Bộ giao thông thì đã rõ. Nhưng Chính phủ là người chịu trách nhiệm cao nhất trước Quốc hội, trước Đảng, trước nhân dân, thì không thể không dũng cảm nhận trách nhiệm. Không thể chỉ xử lý cấp dưới, còn Chính phủ thì vô can, ung dung ngồi nhìn, thậm chí còn lên tiếng phê phán những người làm sai như thể mình là người ngoài cuộc.

Ở tất cả các nước dân chủ trên thế giới, khi có vụ việc tiêu cực xảy ra, thì người chịu trách nhiệm trực tiếp bị xử lý, hoặc nếu nhẹ thì xin lỗi dân, nếu nặng thì tự giác xin từ chức. Nếu vụ việc nghiêm trọng, liên qua đến trách nhiệm của cả Chính phủ, thì Thủ tướng đích thân xin lỗi dân. Nếu nặng  thì cả Chính phủ xin từ chức. Còn việc bồi thường thiệt hại, việc xử lý hành chính hay hình sự do các sai phạm gây ra lại là chuyện khác.

Ở Nhật mới gần đây, ông Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Nhật đã công khai xin lỗi dân, chỉ vì ông cho nhập khẩu thịt bò từ Mỹ mà thiếu sự kiểm tra sát sao. Với các công ty, các tập đoàn kinh doanh lớn, khi có phàn nàn của người tiêu dùng, khi có sự cố về tai nạn, thì ban lãnh đạo của công ty, cơ quan đó đều công khai xin lỗi dân.

Trên truyền hình Nhật, lâu lâu lại thấy cảnh một ban lãnh đạo nào đó cúi rạp người trước ống kính truyền hình để xin lỗi nhân dân. Đó là một văn hóa ứng xử rất văn minh của những người lãnh đạo ở Nhật.

Ở nước ta mới thấy ông Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Lê Huy Ngọ dũng cảm xin từ chức vì nhận trách nhiệm trong vụ Lã Thị Kim Oanh. Và với vụ PMU18, thì ông Bộ trưởng Bộ Giao thông Đào Đình Bình cũng xin từ chức, mà dư luận trong nước cho là một hành động “chạy làng” thì nhiều hơn. Nhưng công khai xin lỗi nhân dân thì ở nước ta còn hiếm lắm.

Bộ Y tế có nhiều bê bối trong quản lý, nhưng cũng chưa thấy có vị lãnh đạo Bộ Y tế nào xin lỗi dân. Bộ Giáo dục đào tạo cũng có nhiều bê bối trong quản lý, nhưng cũng chưa thấy có vị nào xin lỗi dân. Bổ nhiệm cán bộ có nhiều thiếu sót, nhưng không thấy lãnh đạo Ban tổ chức Trung ương xin lỗi dân. Các vụ “cơm tù”, “xe cướp” xảy ra trên nhiều nẻo đường đất nước, cũng chưa thấy vị lãnh đạo địa phương nào, vị lãnh đạo công an nào công khai xin lỗi dân.

Vụ hầm chui Văn Thánh, vụ Năm Cam, vụ công trình Dung Quất chậm, vụ cảnh sát Đà Lạt đánh người vô cớ, vụ tra tấn nhân viên nhà hàng ở Hòa Bình, việc để xảy ra khiếu kiện, oan khuất nhiều, vụ “bỏ quên va-li tiền ở sân bay”, vụ ăn nhậu với Dũng Huế ở khách sạn Melia… cũng không thấy vị lãnh đạo nào đứng lên xin lỗi dân.

Văn hóa xin lỗi dân của lãnh đạo ở nước ta còn thấp lắm. Còn hiếm người dũng cảm học tấm gương của Bác Hồ xin lỗi dân thời sai lầm cải cách ruộng đất. Nếu lần này đích thân Thủ tướng (mới, hay đương nhiệm) công khai xin lỗi dân về vụ PMU18, thì sẽ là một nét văn hóa đẹp của người lãnh đạo.

Người lớn thường mắng bọn trẻ bây giờ không còn biết cảm ơn và xin lỗi. Sự thật có thế thật. Nên mắng là đúng và cần.

Nhưng có điều việc mắng nhiếc ấy phần lớn chỉ đủ để thỏa mãn nhu cầu dạy dỗ con trẻ của người lớn, chứ hiệu quả xem ra chẳng được bao nhiêu. Vì ngay chính người lớn cũng chẳng mấy khi biết xin lỗi…

Dẫn chứng thứ nhất : sân khấu Kịch Phú Nhuận (TP.HCM) có hôm tự ý “bận đột xuất” đã hủy suất diễn mà không hề báo trước. Khách đã mua vé, đến giờ vào rạp, bàng hoàng nhìn thấy một tờ giấy viết tay theo kiểu nói trống không: “Nghỉ diễn!”. Không hề có một lời xin lỗi nào…

Dẫn chứng thứ hai (xem hầu hết nhật báo nước ta từ tháng 8-2005): Tổng công ty Cấp nước Sài Gòn bán nước bẩn mà cầm tiền sạch của dân suốt mấy tháng qua nhưng ngài tổng giám đốc đến nay vẫn chưa chính thức nói lời xin lỗi hàng triệu đồng bào thành phố đang phải sống chung mỗi ngày với nước bẩn và những lời thanh minh “đục ngầu”!

Trong khi đó, ở Singapore, những lời xin lỗi trước rất phổ biến! Khi phải thay bóng đèn trong lối đi ở trung tâm thương mại, sửa chữa thang máy tại nhà ga xe điện, lắp đặt hệ thống cáp ngầm trên đường phố hoặc thi công công trình cao ốc mấy ngàn mét vuông... lập tức người ta treo ngay tấm biển chữ to ghi rõ: “Chúng tôi thành thật xin lỗi quí khách vì những phiền phức đã gây ra trong quá trình thực hiện”!

Tháng 7-2005, đến đảo quốc Sư tử, vợ chồng bạn tôi một hôm đáp xe điện đến Harbour Front để đi cáp treo thăm đảo Sentosa. Đến nơi họ mới biết là hệ thống cáp treo đang ngưng hoạt động để sửa chữa.

Công ty cáp treo cử nhân viên túc trực xin lỗi trực tiếp từng vị khách vì sự bất tiện do đã đến đây mà không đi được cáp treo, đồng thời mời mọi người sử dụng tuyến xe buýt miễn phí được tổ chức để đưa du khách qua đảo bằng đường bộ…

Xin lỗi là dấu chỉ của tự trọng cá nhân, của văn minh xã hội. Vì thế, khi chính quyền TP Lan Châu ở Cát Lâm (Trung Quốc) thực hiện chủ trương “lính sai, quan phải xin lỗi” trên truyền hình (TS 27-9-2005) thì dân chúng nhiệt liệt hoan nghênh, thái độ công chức và bộ mặt công sở đổi thay tích cực một cách rõ rệt.

Tướng De Gaulle của nước Pháp, trong hồi ký của mình, có lần đã “thống kê”: “Số lượng những kẻ ân hận bao giờ cũng lớn hơn nhiều lần số lượng những người dám thú nhận”. Câu nói này rõ một hàm ý: thú nhận bao giờ cũng khó khăn hơn ăn năn, nó đòi hỏi cả lòng dũng cảm… Ân hận là cuộc đối thoại với lương tâm cá nhân, còn thú nhận phải đối diện với lương tâm xã hội. Một lời xin lỗi chân thành thể hiện tinh thần gánh vác trách nhiệm của người có trách nhiệm.

Dĩ nhiên xin lỗi phải đi kèm với một nỗ lực tối đa để sửa chữa sai lầm, để khắc phục hậu quả. Còn xin lỗi chỉ để mà… xin lỗi lại là một dạng “đầu môi chót lưỡi” khác - không hơn không kém!

DUYÊN TRƯỜNG

.

Minh Tuấn